Het Kleurenlab:
De Eik
Het Kleurenlab op de Heygraeff
Van augustus tot november 2025 vond het Kleurenlab plaats op De Heygraeff. Samen met bewoners en buurtgenoten onderzocht kunstenaar en botanisch verver Nina van Hartskamp welke kleuren vrijkomen uit de planten die hier groeien.
De eik was het vijfde van zeven verfexperimenten.
De eiken die je hier voor je ziet zijn waarschijnlijk 100–150 jaar oud en maken deel uit van een oude laanstructuur van Europese zomereiken — vermoedelijk ooit onderdeel van een historisch kerkenpad tussen Woudenberg en Maarn.
Loop je verder, dan merk je hoe bijna de hele Heygraeff door zomereiken wordt omarmd.
Op het terrein staan ook enkele Amerikaanse rode eiken met grotere, puntigere bladeren. Kun jij ze vinden?
Scroll verder om meer te ontdekken over de eik in het algemeen, de uitkomsten van de verfexperimenten en de symbolische betekenis van de eik…
Over de Eik
Wereldwijd bestaan er meer dan 600 eikensoorten. In vele culturen staat de eik symbool voor kracht, wijsheid en verbinding.
De bomen op De Heygraeff zijn vooral Europese zomereiken (Quercus robur) — een soort die soms duizend jaar oud kan worden. Je herkent hem aan zijn diep gelobde bladeren, gegroefde bast en eikels met korte steeltjes.
De zomereik is een biodiversiteitskampioen: hij ondersteunt honderden tot zelfs duizenden soorten insecten, mossen, zwammen, vogels en andere organismen. Een levende gemeenschap op zichzelf.
Daarnaast groeien hier enkele Amerikaanse rode eiken (Quercus rubra). Deze soort is pas sinds de 19e eeuw in Europa aanwezig en heeft daarom veel minder ‘vrienden’ — veel inheemse soorten herkennen hem (nog) niet als leefgebied.
Ons experiment
In het Kleurenlab werkten we met:
bladeren van de Amerikaanse rode eik
eikels van de Europese zomereik
De bladeren gaven zachte geeltinten, de eikels warme bruin- en beigetinten — passend bij de natuurlijke tannines in de plant, die al eeuwen worden gebruikt om wol, linnen en leer te kleuren.
Met de bladeren hebben we ook geëcoprint: dat werkte verrassend helder, met duidelijke nerven en silhouetten (zie foto’s onderaan).
Recept voor een plantaardige verf experiment
Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.
Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).
Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.
Resultaat:
Puur = basiskleur
Aluin = helderder kleuren
IJzer = donkerder, grijzer
Koper = groene of rijke variaties
Symboliek en folklore
De eik geldt in veel culturen als een heilige boom, verbonden met donder- en hemelgoden zoals Zeus en Donar/Thor. Hij werd gezien als een boom die mensen kracht, bescherming en helderheid kon geven.
Hier op De Heygraeff lijkt die symboliek bijna voelbaar: de zomereiken vormen een beschermende ring om het terrein heen.
En waar jij nu staat, bij de oude laanstructuur, zijn waarschijnlijk generaties mensen onder deze bomen langsgetrokken.
Sta gerust even stil of leun tegen een stam. Wie weet welk inzicht of welke stevigheid de eik vandaag met je wil delen.
Het Kleurenlab is onderdeel van het grotere project Re-Creatie Reinaerde en wordt gefinancierd door het Fonds voor Cultuurparticipatie.
Recept
Benodigdheden
Plantmateriaal (bijv. bladeren, bloemen, schors, wortels, schillen)
Pan om het verfbad in te koken
Proeflapjes van natuurlijke vezels (katoen, linnen, wol, zijde)
Drie potjes voor beitsvarianten
Beitsen (bijv. aluin, ijzer, tannine, koper)
Water
Stap 1 — Het pure verfbad (puur)
Plaats het gekozen plantmateriaal in een pan.
Voeg voldoende water toe zodat alles onderstaat.
Laat het mengsel 3 uur zacht koken met een testlapje erin.
Dit eerste verfbad noemen we het pure bad (puur).
Dit bad geeft de basis kleur van de plant zelf.
Stap 2 — Verdelen en beits toevoegen
Verdeel het pure verfbad over drie potjes.
Voeg in elk potje een andere beits toe (bijv. aluin, ijzer, tannine).
Plaats in elk potje een proefstaaltje van textiel.
Elke beits reageert anders met de kleurstoffen en zorgt voor variatie in het palet.
Stap 3 — Rust en ontwikkeling
Laat de potjes enkele dagen staan.
Tijdens deze rustperiode ontwikkelen de kleuren zich en verdiepen ze.
Stap 4 — Het kleurenpalet
Na een paar dagen ontstaat het kleurenpalet van de plant:
Puur: de basiskleur van de plant
Aluin: maakt kleuren vaak helderder en frisser
Ijzer: verdiept en vergrijst tinten
Koper: geeft vaak groenige, warmere of verzadigde variaties (afhankelijk van de plant)
Recept voor een plantaardige verf experiment
Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.
Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).
Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.
Resultaat:
Puur = basiskleur
Aluin = helderder kleuren
IJzer = donkerder, grijzer
Tannine = warmere diepte
Koper = groene of rijke variaties
All works, text and photographs are reserved rights by Nina van Hartskamp © 2025