Het Kleurenlab:
Appelboom
In het Kleurenlab
Van augustus tot november 2025 vond het Kleurenlab plaats op De Heygraeff. Samen met bewoners en buurtgenoten onderzocht kunstenaar en botanisch verver Nina van Hartskamp welke kleuren vrijkomen uit de planten die hier groeien.
Nina: “Op 1 oktober kreeg ik van John van de Groendienst een emmer vol appels – toevallig net na de oogst en het snoeien van de bomen. Van het snoeiafval – bladeren, schors en schillen – hebben we toen verfbaden gemaakt, en van de appels zelf maakten we een appeltaart.”
De appelboom was ons derde experiment.
De Appelboom
De appelboom (Malus domestica) is een bladverliezende boom uit de rozenfamilie, bekend om zijn eetbare vruchten. Appelbomen variëren van kleine bomen tot hoge hoogstammen.
Oorspronkelijk komt de appelboom uit Centraal-Azië en via de zijderoutes verspreidde hij zich naar Europa en later Noord-Amerika. Al eeuwenlang wordt hij gekweekt voor voedsel, maar ook voor sierlijkheid in tuinen en kloosterhofjes.
Naast de vruchten werden ook hout, bladeren, schors en wortels historisch gebruikt voor ambachtelijke toepassingen, zoals meubels en het kleuren van wol, zijde of linnen in gele, bruine of roodachtige tinten.
Ons experiment
In het Kleurenlab hebben we geverfd met de bladeren, schors en appelschillen van de appelboom. Bezoekers schraapten de schors en bladeren van de takken.
Opvallend was de gele kleur die uit de schors kwam in combinatie met aluin. De bladeren gaven meer bruin-gele tinten, terwijl de appelschillen subtiel licht roze-groen lieten zien. De kleur van de schillen was niet erg sterk en zal waarschijnlijk niet langdurig op het textiel blijven zitten, maar het was interessant om te ontdekken hoe elk deel van de boom zijn eigen tinten bijdraagt.
Recept voor een plantaardige verf experiment
Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.
Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).
Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.
Resultaat:
Puur = basiskleur
Aluin = helderder kleuren
IJzer = donkerder, grijzer
Tannine = warmere diepte
Koper = groene of rijke variaties
Symboliek en folklore
De appelboom staat in veel culturen symbool voor kennis, liefde, vruchtbaarheid en verjonging.
In de Europese mythologie duiken appels op als vruchten van liefde en verleiding — van de Griekse goden tot de verhalen uit de Tuin van Eden.
In de Chinese traditie staat de appel voor vrede en harmonie, dankzij het woordspel tussen píng (appel) en píng’ān (vrede).
Door zijn rijke oogst en bloesem in de lente is de appelboom bovendien een teken van overvloed, hoop en wedergeboorte.
En wie weet… misschien hebben de appeltaarten van De Heygraeff-appels ook wel een beetje van die verjongende kracht — ze doen in elk geval wonderen voor de sfeer.
Het Kleurenlab is onderdeel van het grotere project Re-Creatie Reinaerde en wordt gefinancierd door het Fonds voor Cultuurparticipatie.
Recept
Benodigdheden
Plantmateriaal (bijv. bladeren, bloemen, schors, wortels, schillen)
Pan om het verfbad in te koken
Proeflapjes van natuurlijke vezels (katoen, linnen, wol, zijde)
Drie potjes voor beitsvarianten
Beitsen (bijv. aluin, ijzer, tannine, koper)
Water
Stap 1 — Het pure verfbad (puur)
Plaats het gekozen plantmateriaal in een pan.
Voeg voldoende water toe zodat alles onderstaat.
Laat het mengsel 3 uur zacht koken met een testlapje erin.
Dit eerste verfbad noemen we het pure bad (puur).
Dit bad geeft de basis kleur van de plant zelf.
Stap 2 — Verdelen en beits toevoegen
Verdeel het pure verfbad over drie potjes.
Voeg in elk potje een andere beits toe (bijv. aluin, ijzer, tannine).
Plaats in elk potje een proefstaaltje van textiel.
Elke beits reageert anders met de kleurstoffen en zorgt voor variatie in het palet.
Stap 3 — Rust en ontwikkeling
Laat de potjes enkele dagen staan.
Tijdens deze rustperiode ontwikkelen de kleuren zich en verdiepen ze.
Stap 4 — Het kleurenpalet
Na een paar dagen ontstaat het kleurenpalet van de plant:
Puur: de basiskleur van de plant
Aluin: maakt kleuren vaak helderder en frisser
Ijzer: verdiept en vergrijst tinten
Koper: geeft vaak groenige, warmere of verzadigde variaties (afhankelijk van de plant)
Recept voor een plantaardige verf experiment
Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.
Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).
Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.
Resultaat:
Puur = basiskleur
Aluin = helderder kleuren
IJzer = donkerder, grijzer
Tannine = warmere diepte
Koper = groene of rijke variaties
All works, text and photographs are reserved rights by Nina van Hartskamp © 2025