projects1
aboutme
aboutyou2

Het Kleurenlab: 

de Amberboom

In het Kleurenlab 

Van augustus tot november 2025 vond het Kleurenlab plaats op De Heygraeff. Samen met bewoners en mensen uit de omgeving onderzocht kunstenaar en botanisch verver Nina van Hartskamp — tijdens haar Re-creatie-residentie — welke kleuren vrijkomen uit de planten die hier groeien.

De amberboom was het zesde experiment, uitgekozen door kunstenaar Lanxi Berkers. Begin november sloot Lanxi zich aan bij het Kleurenlab als assistent. Nina gaf haar de opdracht om een plant te kiezen voor het zesde experiment, en Lanxi schreef een korte tekst over hoe zij tot deze keuze kwam.

Scroll verder om meer te ontdekken over de amberboom, de verfexperimenten en Lanxi’s verhaaltje te lezen.

amberboomblad

De Amberboom

De amberboom (Liquidambar styraciflua) is een bladverliezende boom uit Noord- en Midden-Amerika. In Europa wordt hij sinds de 17e eeuw aangeplant als sierboom, vooral vanwege zijn spectaculaire herfstkleuren. De vijfpuntige bladeren verkleuren in het najaar van goudgeel naar felrood, paars en diep bordeaux.

Op De Heygraeff staan zeven volwassen amberbomen die in de herfst als kleurrijke bakens tussen het groen oplichten. Weet jij ze allemaal te vinden?

De naam Liquidambar styraciflua betekent “vloeibare amber” en verwijst naar de geurige hars — storax — die uit de stam vrijkomt wanneer de schors wordt aangeraakt of licht beschadigd. Deze hars kent een lange traditie van gebruik. Inheemse gemeenschappen uit het oorspronkelijke verspreidingsgebied gebruikten storax:

  • medicinaal, bijvoorbeeld bij huidproblemen of koorts

  • ritueel, als wierook of geuroffer

  • praktisch, als natuurlijke kauwgom

In sommige regio’s werd de hars zelfs gebruikt als verfcomponent, waarmee warme bruine tinten konden worden gemaakt.

Ons experiment

In het Kleurenlab werkten we met de gevallen herfstbladeren en met zowel verse als gedroogde vruchthoofdjes van de amberboom. We hadden graag ook de bast of de geurige hars (storax) onderzocht, maar dat zou inkepingen in de stam vereisen — en dat wilden we deze bomen niet aandoen.

De amberboom bevat van nature veel tannines, vooral in bladeren en bast, waardoor hij verrassend geschikt bleek voor plantaardige verf.
Het pure bladverfbad gaf zachte roze tinten; met aluin of koper verschoof de kleur naar warm geel, en met ijzer ontstonden grijsgroene tinten, vooral mooi zichtbaar op wol. De bladeren werkten bovendien uitstekend voor ecoprints.

De vruchthoofdjes — zowel vers als gevallen — gaven vergelijkbare lichte tinten en lieten vrijwel geen verschil zien tussen droog en vers. Wat ze wél deden: het Kleurenlab vullen met hun heerlijke, warme geur.

gedroogd vruchthoofdje

Recept voor een plantaardige verf experiment

  1. Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.

  2. Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).

  3. Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.

  4. Resultaat:

    • Puur = basiskleur

    • Aluin = helderder kleuren

    • IJzer = donkerder, grijzer

    • Tannine = warmere diepte

    • Koper = groene of rijke variaties

vers vruchthoofdje

Symboliek en folklore

De amberboom wordt vaak verbonden met verandering en vergankelijkheid, vooral door zijn spectaculaire herfstverkleuring. In Noord-Amerika staat hij symbool voor de balans tussen licht en donker en voor emotionele vernieuwing — een betekenis die mede voortkomt uit de geurige hars die als een soort vloeibaar licht uit de stam kan vloeien.

Misschien schenkt deze amberboom jou vandaag ook een moment van helderheid of vernieuwing.
Blijf gerust even staan, leg je hand op de stam — en voel eens wat er gebeurt.

Lanxi’s vind-tocht — di 04/11/25

“De opdracht was simpel: binnen de komende 19 uur een nieuwe plant vinden voor het volgende Kleurenlab-experiment. Terwijl ik aan het fantaseren was over welke planten ik zou tegenkomen had ik er nooit aan gedacht dat de keuze misschien wel pal naast ons huisje zou liggen.

Ik besloot toch even achterom te lopen, uit nieuwsgierigheid. Daar zag ik een soort blad dat ik altijd al eens had willen vinden, maar waarvan ik niet wist of deze überhaupt bestond; bladeren in de vorm van een ster (mijn favoriete vorm). Er lagen er een paar bij elkaar op een hoopje, maar zonder een spoor van andere bladeren of een boom waar ze van gevallen zouden kunnen zijn. Zo begon mijn zoektocht naar de stervormige balderen.

Eerst liep ik over de ene helft van het terrein. Ik kwam van alles tegen; hand gemaakte beeldjes die zich langs de paden verstopten, paddenstoelen die zich verzamelden tussen gesneden boomstammen, een plastic moederkoe en haar kalfje, die altijd dezelfde afstand zullen bewaren en verschillende tinten blauw en grijs die de lucht kleurde. Onderweg vond ik al een paar andere bladkandidaten; grote gele bladeren van een boom die in overvloed op de parkeerplaats lagen (van de tulpenboom) en een groen blad van een plant dat me deed denken aan de heg in onze voortuin (de laurierkers). Ik had me er eigenlijk al bij neergelegd dat het een van deze twee zou worden.

Toch besloot ik een stukje verder te lopen, in de hoop om de stervormige bladeren alsnog tegen te komen. En ja hoor — opeens stonden daar drie hoge bomen voor me die precies deze bladeren droegen. Ik was nog nooit zo blij geweest om een boom tegen te komen.

Ik ben benieuwd wat de amberboom ons zal geven, met al haar verschillende kleuren.”

Het Kleurenlab is onderdeel van het grotere project Re-Creatie Reinaerde en wordt gefinancierd door het Fonds voor Cultuurparticipatie.

Recept 

 

Benodigdheden

  • Plantmateriaal (bijv. bladeren, bloemen, schors, wortels, schillen)

  • Pan om het verfbad in te koken

  • Proeflapjes van natuurlijke vezels (katoen, linnen, wol, zijde)

  • Drie potjes voor beitsvarianten

  • Beitsen (bijv. aluin, ijzer, tannine, koper)

  • Water

Stap 1 — Het pure verfbad (puur)

  1. Plaats het gekozen plantmateriaal in een pan.

  2. Voeg voldoende water toe zodat alles onderstaat.

  3. Laat het mengsel 3 uur zacht koken met een testlapje erin.

  4. Dit eerste verfbad noemen we het pure bad (puur).

Dit bad geeft de basis kleur van de plant zelf.

Stap 2 — Verdelen en beits toevoegen

  1. Verdeel het pure verfbad over drie potjes.

  2. Voeg in elk potje een andere beits toe (bijv. aluin, ijzer, tannine).

  3. Plaats in elk potje een proefstaaltje van textiel.

Elke beits reageert anders met de kleurstoffen en zorgt voor variatie in het palet.

Stap 3 — Rust en ontwikkeling

Laat de potjes enkele dagen staan.
Tijdens deze rustperiode ontwikkelen de kleuren zich en verdiepen ze.

Stap 4 — Het kleurenpalet

Na een paar dagen ontstaat het kleurenpalet van de plant:

  • Puur: de basiskleur van de plant

  • Aluin: maakt kleuren vaak helderder en frisser

  • Ijzer: verdiept en vergrijst tinten

  • Koper: geeft vaak groenige, warmere of verzadigde variaties (afhankelijk van de plant)

Recept voor een plantaardige verf experiment

  1. Puur verfbad: Kook plantmateriaal 3 uur in water met een proeflapje.

  2. Verdelen: Verdeel het bad over drie potjes en voeg per pot een andere beits toe (aluin, ijzer, tannine of koper).

  3. Rust: Laat de potjes een paar dagen staan.

  4. Resultaat:

    • Puur = basiskleur

    • Aluin = helderder kleuren

    • IJzer = donkerder, grijzer

    • Tannine = warmere diepte

    • Koper = groene of rijke variaties

All works, text and photographs are reserved rights by Nina van Hartskamp © 2025